Column MARCIA LUYTEN
Volkskrant 27-10-2026
“Dit is een ode aan de Servische studenten die het corrupte regime van Aleksandar Vucic uit de macht zetten. Zelfs al zijn jongeren geslagen, zijn ze maanden in voorarrest gezet om ze het protesteren te beletten. Al zijn duizenden demonstranten en familieleden afgeluisterd, geïntimideerd en gechanteerd; beurzen zouden worden ingetrokken en familieleden in overheidsdienst ontslagen.
Zelfs al werden TikTok, Facebook, Insta en X – de enige media die voor studenten toegankelijk zijn – overspoeld door Vucic’ trollenlegers, die berichten van studenten aanmerkten als ‘haat’ of ‘terrorisme’, waarop hun accounts automatisch offline gingen. Alle staatsmacht is ingezet om de dictator de verkiezingen te laten winnen. De studenten zegevieren.
Dit is een ode aan alle Brazilianen die zondag toch naar de stembus gingen. Net als vier jaar geleden reden stadsbussen en minibusjes die arme kiezers gratis naar de stembus vervoeren niet. De Bolsonarista-baas van werkstudent Raíssa gaf haar geen verlof om 90 kilometer te reizen om te stemmen – ze vertrok voor zonsopgang om op tijd op haar werk in Salvador te zijn.
Als het al een voordeel is: de Brazilianen wisten wat op het spel stond. Tot 1985 was er een militaire dictatuur. In de tweede ronde verloor Bolsonaro niet veel stemmen. Miljoenen realiseerden zich wat de gevolgen zouden zijn. Lula won omdat zoveel meer mensen gingen stemmen, tegen dictatuur, voor democratie.
Dit is een ode aan de Israëliërs die vandaag van Amsterdam, Parijs of New York naar Tel Aviv vliegen om te stemmen. Per post stemmen is in Israël verboden. Daarom richtten pro-democratische expats Fly & Vote op. Dat regelt vluchten voor Israëliërs om te kunnen stemmen. De tienduizenden Israëlische expats kunnen het verschil maken. De Likoedpartij van Netanyahu probeerde Fly & Vote illegaal te laten verklaren als buitenlandse hulp aan een verkiezingscampagne.
Dit is een ode aan de Amerikaanse vrijwilligers die de stembureaus bemannen. Net als in 2020 worden zij geïntimideerd, bedreigd, met laster of bommeldingen geconfronteerd. Het is een ode aan de advocaten die zich niet aan de voeten van Trump legden, en nu lokaal ‘juridische warrooms’ inrichten. In het geval dat onterecht stemmen ongeldig worden verklaard, hebben zij de juridische defensie klaar. (Duizenden advocaten van de grote kantoren voeren voor Trump het gevecht.)
De democratie kan niet zonder integere en moedige uitvoerders. Van de echte helden van de democratie kennen we vaak de namen niet; ze zijn ambtenaren of vrijwilligers die eerlijk stembiljetten tellen, terwijl ze mikpunt zijn van haat.
De strijd voor democratie wordt niet geleverd op de dag dat je wint. De strijd voor democratie begint wanneer je weigert te accepteren dat geld en macht belangrijker worden gevonden dan recht. Terwijl zijn land zich aan het nazisme onderwierp, kwam Charles de Gaulle (zoals te zien in de film Résistance) helemaal alleen aan in Londen en zei: ik ben het vrije Frankrijk.
De strijd voor democratie begint wanneer je weigert in een tegenstander een vijand te zien. Wanneer je weigert te zwijgen over onrecht. De strijd voor democratie is ook: medemiljonairs en je politieke familie oproepen tot betere verdeling van de middelen; als private rijkdom en publieke armoede gelijk toenemen, leidt dat bijna altijd – zie wat de geschiedenis doet met een langdurig geschonden sociaal contract – tot polarisatie en geweld. Waarna extreemrechts wint en een sterke man de orde kan herstellen. Weg democratie.
We zijn geneigd de democratie te vieren als ze wint. Dit is een ode aan de mensen die doorgaan met haar bevechten wanneer een overwinning ver weg lijkt. Een ode aan de vastberaden burgers die zich het kostbaarste bezit niet laten ontnemen”.
